TỔNG KẾT TỌA ĐÀM "PHÍ PHÔNG": TỪ TIẾNG VỌNG ĐẠI NGÀN ĐẾN MÀN ẢNH HIỆN ĐẠI (ĐỐI THOẠI GIỮA NHÂN HỌC NGHỆ THUẬT VÀ VĂN HÓA ĐẠI CHÚNG)

 

Sự kiện có sự tham gia của ba diễn giả: đạo diễn Đỗ Quốc Trung – đạo diễn phim “Phí Phông: Quỷ máu rừng thiêng”, cựu học viên Cao học Lý luận và lịch sử điện ảnh, truyền hình; PGS.TS. Phạm Gia Lâm – Nguyên Trưởng Bộ môn Nghệ thuật học (Khoa Văn học), Nguyên Phó Hiệu trưởng Trường ĐHKHXH&NV và PGS.TS. Đinh Hồng Hải – Giảng viên cao cấp thuộc Khoa Nhân học và Tôn giáo học, Nguyên Phó Trưởng Khoa Nhân học (Trường ĐHKHXH&NV). Đồng hành dưới tư cách người bình luận là TS. Nguyễn Mạnh Tiến (Viện Văn học); PGS.TS. Phùng Ngọc Kiên (Ngành Điện ảnh & Nghệ thuật Đại chúng, Khoa Văn học). Ngoài ra, sự kiện vinh dự được đón tiếp các vị đại biểu, khách mời: PGS.TS. Nguyễn Trường Giang (Trưởng Khoa Nhân học và Tôn giáo học); TS. Nguyễn Vũ Hoàng (Phó Trưởng Khoa Nhân học và Tôn giáo học); TS. Nguyễn Thị Năm Hoàng (Phó Trưởng Khoa Văn học); PGS.TS. Đào Tuấn Ảnh, TS. Trịnh Đặng Nguyên Hương (Viện Văn học); TS. Nguyễn Thùy Linh, TS. Trần Thị Thục, TS. Nguyễn Thị Bích, TS. Lê Thị Tuân (Khoa Văn học); ông Lê Duy Nam (CEO Book Hunter); diễn viên Hoàng Hà (Quay phim của “Phí Phông”, diễn viên phim “Trực nhật với Thư Kỳ”); cùng các thầy cô, các bạn sinh viên trong và ngoài trường tới tham dự chương trình.

Mở đầu chương trình, ba phim ngắn “Trực nhật với Thư Kỳ”, “Đóng vào, mở ra” và “Người hộ tang” được trình chiếu như những tác phẩm quan trọng đánh dấu những bước trưởng thành trên chặng đường sáng tạo của đạo diễn Đỗ Quốc Trung. Sau phần chiếu các phim ngắn của đạo diễn, TS. Nguyễn Vũ Hoàng, TS. Nguyễn Thị Năm Hoàng cùng PGS.TS. Hoàng Cẩm Giang thay mặt các đơn vị đồng tổ chức phát biểu khai mạc. Thầy cô nhấn mạnh ý nghĩa của buổi tọa đàm trong việc tiếp cận bộ phim “Phí Phông” từ góc nhìn liên ngành giữa điện ảnh – văn học – nhân học. Đồng thời, các thầy cô cũng bày tỏ lòng biết ơn đến Khoa Nhân học và Tôn giáo học, Khoa Văn học, đạo diễn Đỗ Quốc Trung cũng như các diễn giả, người bình luận và đông đảo các thầy cô, các bạn sinh viên đã dành thời gian tham dự sự kiện.

Sau khi ba phim ngắn được trình chiếu, các diễn giả đánh giá đây là một bước tiến lớn về kỹ thuật làm phim, tư duy điện ảnh và năng lực thể hiện của đạo diễn. Bản thân đạo diễn cũng chia sẻ anh không cố gắng tạo ra phong cách cá nhân một cách khiên cưỡng mà tập trung vào việc thấu hiểu bản thân và kể những câu chuyện mình thực sự quan tâm. Với anh, làm phim ngắn là quá trình thực hành sáng tạo và rèn luyện tay nghề và thử nghiệm kỹ thuật để nhìn thấy được mình trong đó, nhận diện tiếng nói của chính mình trong điện ảnh. Trong phần trao đổi, đạo diễn đã chia sẻ nhiều quan điểm về làm phim, xây dựng câu chuyện, nhân vật, cấu trúc tác phẩm cũng như những dụng ý nghệ thuật của mình một cách giản dị, cởi mở và sẵn sàng tiếp nhận đối thoại.

Từ hành trình cá nhân ấy, cuộc trao đổi dần mở rộng ra những vấn đề lớn hơn của tác phẩm. Một tác phẩm hay không chỉ cần lớp lang ý nghĩa sâu sắc và chiều kích xã hội mà còn phải biết cân bằng giữa yếu tố nghệ thuật với tính thương mại, đại chúng. Phí Phông đã vượt ra ngoài khuôn khổ của một bộ phim kinh dị đơn thuần để hướng đến việc khám phá nhân tính và những định kiến xã hội. Hình tượng “Phí Phông” (ma lai) được sử dụng như một ẩn dụ cho cách con người đối xử với nhau, đặc biệt là sự kỳ thị và định kiến đối với những cá thể dị biệt trong cộng đồng. Đạo diễn đã khéo léo sử dụng chiến thuật pha trộn thể loại, lấy yếu tố kinh dị làm cầu nối để dẫn dắt khán giả đại chúng tiếp cận những tầng ý nghĩa sâu xa hơn về thực tại đa diện của con người.

Bước vào phần tọa đàm, các diễn giả tập trung chia sẻ cảm nhận và phân tích về bộ phim từ nhiều góc độ chuyên môn khác nhau. PGS.TS Đinh Hồng Hải phân tích những cách con người kiến tạo và diễn giải khái niệm “ma” trong đời sống văn hóa dân gian. PGS.TS Phạm Gia Lâm xếp bộ phim vào loại hình “phim bản địa”, nơi tiếng nói của cộng đồng thiểu số cần được cất lên từ chính nội tại văn hóa của họ thay vì qua cái nhìn thực dân. Đồng thời, ông cũng chia sẻ nhiều góc nhìn sâu sắc về nỗi sợ bản năng của con người, tâm lý cộng đồng, nhấn mạnh đến sự băng hoại và “tâm ma” tồn tại ngay trong mỗi cá nhân. Ông đánh giá cao chiến lược cinetour như một “vũ khí” giúp kéo dài đời sống của bộ phim sau khi rời rạp, đồng thời cho rằng tác phẩm đã đạt được khoảng cách thẩm mỹ phù hợp khi cân bằng được giữa nhu cầu của khán giả đại chúng và giá trị nghệ thuật chuyên nghiệp. Bên cạnh đó, phần trang phục và màu sắc trong phim cũng được xem là điểm sáng tạo nên dấu ấn thị giác mạnh mẽ đối với công chúng.

Bộ phim được thảo luận dưới khái niệm “phim bản địa”, mang đậm các yếu tố dân tộc, văn hoá bản địa. PGS.TS. Phùng Ngọc Kiên gợi mở tiềm năng xây dựng một vũ trụ điện ảnh về các sinh vật huyền thoại dân gian Việt Nam, với “Phí Phông” là khởi đầu. Các nhà nghiên cứu về nhân học như PGS. TS Đinh Hồng Hải, TS. Nguyễn Mạnh Tiến, TS. Nguyễn Vũ Hoàng cũng đã có những chia sẻ rất thú vị về trang phục, kiến trúc, đời sống và quan niệm về vong ma dưới góc độ nhân học. Đạo diễn Đỗ Quốc Trung thẳng thắn chia sẻ, vấn đề tái hiện văn hóa bản địa trên màn ảnh chính là điều khiến anh trăn trở nhiều nhất sau quá trình thực hiện bộ phim. Theo anh, mục tiêu của “Phí Phông" không phải tái hiện một cộng đồng theo hướng mô tả chính xác tuyệt đối, mà là khơi gợi sự quan tâm để khán giả chủ động tìm hiểu sâu hơn về các nền văn hóa bản địa. Từ trải nghiệm điện ảnh đến những phân tích dưới góc độ dân tộc học, bộ phim được mở rộng những giá trị nghệ thuật và chiều sâu văn hoá, hiểu hơn về hệ quả từ những lựa chọn sáng tạo của đạo diễn. Nhìn từ góc độ nhân học nghệ thuật và văn hoá đại chúng, Phí Phông trở thành một trường hợp đang chú ý để sinh viên Văn học, Điện ảnh và Nhân học nghiên cứu, học hỏi, thảo luận về giá trị của một tác phẩm nghệ thuật, những câu hỏi và khoảng trống mà bộ phim để lại.

Bên cạnh những diễn giả chính, tọa đàm còn có sự tham gia và đóng góp ý kiến của nhiều khách mời, nhà nghiên cứu, giảng viên và các bạn sinh viên đến từ nhiều lĩnh vực khác nhau. Những chia sẻ, câu hỏi và góc nhìn đa chiều từ khán giả đã giúp không khí buổi thảo luận trở nên cởi mở và giàu tính đối thoại hơn. Không chỉ dừng lại ở việc tiếp nhận tác phẩm dưới góc độ thưởng thức điện ảnh, các khách mời còn mở rộng cuộc trò chuyện sang những vấn đề về văn hóa bản địa, tâm lý cộng đồng, nghệ thuật kể chuyện và vai trò của điện ảnh trong việc phản ánh đời sống xã hội đương đại. Chính sự tham gia của nhiều tiếng nói khác nhau đã góp phần làm nên chiều sâu học thuật cũng như tinh thần trao đổi mang đậm dấu ấn của môi trường Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn.

Với những trao đổi sâu sắc và giàu giá trị học thuật từ các diễn giả cùng khách mời, tọa đàm đã tạo ra một không gian đối thoại cởi mở và chuyên sâu. Sự kết hợp giữa nghệ thuật điện ảnh với các giá trị văn hóa, tri thức dân gian, tiếng nói bản địa và dấu ấn tác giả đã góp phần tạo nên sức hút riêng cho bộ phim. Không chỉ dừng lại ở trải nghiệm xem phim, tác phẩm còn để lại nhiều dư âm và trăn trở trong lòng khán giả, mở ra những cuộc thảo luận tiếp nối để đời sống của tác phẩm được kéo dài vượt ra ngoài không gian rạp chiếu.