Tiểu thuyết “Trưởng tộc” của Nhà văn Phạm Quang Long

Tại chương trình Sách hay thay đổi cuộc đời số 6, “Trưởng tộc” được nhìn nhận như một văn bản giàu giá trị văn hóa, tái hiện sinh động đời sống làng xã Việt Nam qua thiết chế dòng họ – một cấu trúc cộng đồng bền vững trong lịch sử. Không chỉ kể câu chuyện về một gia tộc, tác phẩm mở ra cả một không gian văn hóa với những quy ước, xung đột, nghĩa tình, cùng những sắc thái bi hài, trào phúng rất đặc trưng của làng quê.

Chia sẻ về cảm hứng viết về làng, nhà văn Phạm Quang Long xúc động nói:

“Khi tôi viết về làng, hình ảnh ba con ngõ hiện lên, gắn với con người, những số phận, mà cuộc đời họ gắn bó với lam lũ, lo âu,... [...] Bây giờ làng quê không còn như ngày xưa, đã có những ngôi nhà mới hiện đại hơn, nó lại càng làm tôi thấy yêu thương ngôi làng của mình. Cái thời lam lũ, vất vả, trong trẻo, mà không hiểu sao lại sâu đến thế, gắn chặt vào tâm hồn tôi.”

Trả lời câu hỏi vì sao lựa chọn đề tài làng quê, ông chia sẻ chân thành:

“Làng, có người nuôi tôi, có người cho vay thóc, vay ngô, vay khoai lúc đói, có người không cho tôi gì nhưng lại nói những lời động viên với tôi... Bây giờ tại sao tôi viết về làng? Tôi có cảm giác tôi vẫn là người của làng. Tôi nghĩ ai cũng yêu quê, tôi thấy làng hiện hình ra với tôi và tôi cố gắng viết [...] Tôi yêu cái làng tôi lắm, trước đây có lũy tre xanh, con sông hiền hòa trước mặt, ngôi chùa, đặc biệt là tình làng nghĩa xóm.”

Qua những chia sẻ ấy, cuốn tiểu thuyết “Trưởng tộc” hiện lên như một hành trình trở về với ký ức, với tình làng nghĩa xóm – nơi lưu giữ những giá trị nền tảng của văn hóa Việt và tri thức cộng đồng người Việt.

Trong chương trình, PGS.TS Nguyễn Thu Hiền - Trưởng Khoa Văn học - nhận định:

“Cuốn sách có ý nghĩa đặc biệt quan trọng: lưu giữ lại văn hóa làng quê. Trong bối cảnh xã hội hiện đại hóa, có rất nhiều điều đã mai một đi, những phần thuộc về bản sắc nhất, truyền thống nhất, dân tộc nhất, lại đang được lưu lại ở làng. Và cuốn sách ‘Trưởng tộc’ của nhà văn Phạm Quang Long là một văn bản để lưu giữ lại ký ức, nói rộng hơn, thì là ký ức văn hóa của cả một dân tộc.”

Thật vậy, bên cạnh giá trị văn hóa, nhân văn sâu sắc, tác phẩm còn ghi dấu bởi di sản ngôn ngữ phong phú: hệ thống từ vựng về làng xã, thành ngữ, tục ngữ, cách nói dân gian… tạo nên một không gian ngôn từ đậm đà bản sắc dân tộc. Đọc "Trưởng tộc", người đọc có cơ hội "du hành" về làng, khám phá những vỉa tầng thâm trầm của văn hóa cổ truyền được "khảo cổ" qua chính lớp ngôn từ mộc mạc, chân thật ấy.

Giữa những ngày đầu xuân, khi mỗi gia đình quây quần bên nhau, “Trưởng tộc” của nhà văn Phạm Quang Long đã gợi mở một suy ngẫm lặng lẽ mà bền bỉ về quê hương, về dòng họ, về ký ức và những sợi dây vô hình nhưng bền chặt gắn kết con người với nơi mình đã sinh ra. Đó cũng là hành trình tìm lại những giá trị căn cốt trong dòng chảy hiện đại hóa hôm nay vậy.